AKSENOV RUYASI
Vladimir sehrinde Aksenov adli genc bir tuccar yasiyordu. Bu tuccarin iki dukkani ile bir evi vardi.
Aksenov, yakisikli, kumral kivircik sacli, pek sen, sesi pek guzel bir adamdi. Gencliginde cok icer, sarhos olunca da taskinlik ederdi, ama evlenince sarhoslugu birakti, yalniz arada bir . ictigi olurdu.
Bir yaz gunu, Aksenov, Nijniy panayirina gitmek icin hazirlandi. Ailesi ile vedalasirken karisi:
-Ne olur ivan Dimitrievic bugun gitme, dedi. Kotu bir ruya gordum dedi. Aksenov guldu:
-Panayirda kafayi cekerim diye mi korkuyorsun yoksa? dedi.
-Neye korktugumu bende bilmiyorum, ama fena gordum; sozde sehirden yeni gelmissin, sapkani cikardin, baktim, saclarin bembeyaz olmus. Aksenov guldu:
-Beyaz sac zenginliktir; bak gor, alisveriste kazaninca sana ne hediyeler getirecegim.
Sonra ailesiyle vedalasip yola cikti. Yolu yarilayinca bir tanidik tuccara rastladi, geceyi gecirmek uzere bir yerde durdular. Beraber cay . ictiler, sonra yan yana olan odalarina cekilip yattilar.
Aksenov cok uyumayi sevmezdi; gece yarisi uyandi, serinlikte daha kolay yol almak icin arabaciyi uyandirdi. Atlari kosmasini soyledi. Sonra kerpic kulubeye girdi, hanci ile hesabi gorup yola cikti.
Kirk verst kadar yol aldiktan sonra, atlara yem vermek icin . durdu, hanin sofasinda dinlendi, ogleye dogru merdiven basina cikti, semaveri hazirlamalarini soyledi, eline kitarasini alip calmaya basladi.
Birden cingirakli bir arabanin hana yaklastigi goruldu. Arabadan iki askerle bir memur cikti, memur, Aksenovun yanina yaklasip:
Kimsin? Nerelisin? diye sordu. Aksenov, kim oldugunu soyledi, sonra donup "Bir cay icmez misiniz ? "dedi. Ama memur:
Dun geceyi nerede gecirdin? Yalniz mi idin, yoksa bir tuccarla beraber mi? Sabahleyin tuccari gordun mu? Handan niye bu kadar erken ciktin? " diye boyuna soruyordu. Aksenov, boyle sorguya cekilmesine sasti kaldi; her seyi oldugu gibi anlatti, sonra
"Ne diye beni boyle sorguya cekiyorsunuz? dedi. Ben ne hirsizim, ne haydut. Kendi isime gidiyorum. Beni sorguya cekecek ne var. " O zaman memur, askerleri cagirdi.
- Ben ilce kaymakamiyim, dedi. Soruyorum, cunku geceyi kendisiyle ayni handa gecirdigin tuccar, bogazlanmis. Goster esyalarini, sizde ustunu arayin. Hana girdiler, cantasini, torbasini aldilar, cozup aramaya basladilar. Birden kaymakam, torbadan kucuk bir bicak cikardi.
-Bu bicak kimin ? diye haykirdi: Aksenov, bakti bicak kanli; kendi torbasindan cikmisti, bunu dusununce korktu.
-Bicak uzerindeki bu kan ne? Aksenov, karsilik vermek istiyor, ama agzini acip tek bir kelime soyleyemiyordu.
-Ben bilmiyorum... . ben... bicagi... ben... benim degil... O zaman kaymakam dedi ki: Sabahleyin, tuccar yataginda bogazlanmis olarak bulundu. Senden baska bu isi yapacak kimse yok. Han, iceriden kilitli imis, iceride senden baska da kimse yokmus. iste kanli bicak da senin torbanda cikti, hem yuzunden de belli oluyor. Soyle tuccari nasil oldurdun, ne kadar parasini aldin ?
Aksenov boyle bir sey yapmadigina yemin ediyordu, birlikte cay ictikten sonra bir daha tuccari gormemisti, yanindaki 8000 ruble, kendi parasi idi. Bicak onun degildi. Ama sesi kisiliyordu, benzi kul gibi idi, gercekten suclu imis gibi korkudan butun vucudu tir tir titriyordu. Kaymakam, askerleri cagirdi, . onu baglayip arabaya bindirmelerini emretti.
Aksenov, elleri ayaklari baglanip arabaya bindirilince istavroz cikardi, agladi. Esyalarini paralarini topladilar, kendisini yakin sehirdeki cezaevine yolladilar. Nasil bir adam oldugunu sorup ogrenmek icin Vladimir sehrine birini gonderdiler. Butun tuccarlarla sehir halki, Aksenovun gencligini ickiyle, eglenceyle gecirdigini, ama iyi bir adam olduguna taniklik ettiler.
20000 rublesini almakla suclandirip mahkum ettiler. Karisi, kocasi icin uzuluyor, ne dusunecegini bilemiyordu. cocuklarinin hepsi de kucuktu, hatta bir tanesi henuz memedeydi. Kadin her seyini toplayip kocasinin hapis yattigi sehre gitti. ilk once iceri birakmadilar, sonra amirlere yalvardi, onu kocasinin yanina goturduler.
Kendisini, hirsizlarla bir arada hapishane elbiseleriyle, zincirleriyle gorunce bayilip yere yikildi, uzun zaman kendine gelemedi. Sonra cocuklarini etrafina siraladi, kocasi ile yan yana oturdu, evde olup bitenleri birbir anlatmaya onunu basina gelenleri de uzun uzun sormaya basladi.
Kocasi her seyi anlatti.
Kadin: simdi ne yapmali ? dedi:
Erkek: cara yalvar, dedi. Sucsuz bir insan boyle yok olup gitmemeli.
Kadin, bagislanmasi icin cara bir dilekce sundugunu, ama karsilik gelmedigini soyledi. Aksenov, bir sey soylemedi, sadece basini onune egdi.
Karisi dedi ki: Tevekkeli degil, o zaman ruyamda saclarinin bembeyaz oldugunu gormemistim. Bak, iste kederden bembeyaz olmus artik. O zaman yola cikmayacaktin.
Sonra erkeginin saclarini duzeltmege basladi:
Vanya, canim dostum, dedi. Karina dogruyu soyle, bu isi yapmadin degil mi?
Aksenov: "Demek sen de benimle boyle bir sey yapabilecegimi dusundun!" dedi ellerini yuzune koyarak agladi.
Sonra bir asker geldi, kadinla cocuklarin disari cikmalari gerektigini soyledi. Aksenov, ailesiyle son olarak vedalasti.
Karisi cikinca Aksenov ne konustuklarini aklindan gecirmege basladi. Karisinin bile oyle dusundugunu, tuccari sen mi oldurdun, diye sordugunu hatirlayinca kendi kendine: "Goruluyor ki, Allahdan baska, kimse gercegi bilemiyordu, yalniz Ona yalvarmak lazim, yalniz ondan beklemek lazim." dedi.
O gunden sonra dilekce vermekten vazgecti, baskasina umit baglamaktan vazgecti, sadece Allaha yalvariyordu. Aksenovu once kirbaclanmaya, sonra da Sibiryada kurek cezasi cekmeye mahkum ettiler.
Aksenov, Sibiryada 26 yil surgun hayati yasadi. Saclari kar gibi bembeyaz oldu, sakali uzadi, bembeyaz, ince uzun asagi dogru sarkiyordu. sen tabiatindan eser kalmadi. Beli bukuldu, sessiz sessiz dolasir, az konusur, hic gulmez, boyuna Allaha yalvarirdi.
Cezaevinde ayakkabi dikmeyi ogrendi, kazandigi paralarla bir Kutsal Takvim aldi, iceride isik oldugu zaman okurdu, Tatil gunlerinde de cezaevi kilisesine gidip Havarileri okuyor, kilise korosunda ilahi soyluyordu, sesi hala guzeldi. idare, uysal bir adam . oldugu icin Aksenovu severdi, mahpus arkadaslari da ona saygi gosterirler "dede", "Allah adami" derlerdi. idare ile bazi isleri olunca arkadaslari hep Aksenovu ricaya gonderirler, mahpuslar kavga edince, hakliyi haksizi ayirmasi icin her zaman ona basvururlardi.
Evinden hic mektup almiyor karisi ile cocuklarinin sag olup olmadiklarini bilmiyordu.
Bir gun surgune yeni mahpuslar getirdiler. Aksamleyin butun eski mahpuslar yeni gelenlerin etrafini aldilar, hangi koyden, hangi sehirden olduklarini, kimin ne kadar ceza giydigini sormaya basladilar. Aksenov da yeni gelenlerin kerevetlerine oturdu, basini onune egmis, anlatilanlari dinliyordu.
Mahpuslardan biri uzun boylu sapasaglam, altmis yaslarinda, tirasli beyaz sakalli bir ihtiyardi. Hikayesini soyle anlatti.
- Ben arkadaslar, buraya bir hic yuzunden dustum. Arabacinin kizagindan bir ati cozdum. Hayvani calmissin diye yakaladilar. Ben gidecegim yere daha cabuk varmak icin ati saldim dedim. Sonra arabaci da dostum. Uygunsuz bir sey yok, dedim. Onlar hayir, calmissin, dediler. Neyi caldigimi, nerede caldigimi bile bildikleri yok. Daha cok eskiden beni buraya dusurecek isler oldu, ama ele geciremediler, simdi ise kanuna aykiri olarak getirdiler.
simdi: "Yalan soyluyorsun, Sibiryaya gitmissin, yalniz uzun zaman misafir kalmissin" diyecekler...
Mahpuslardan biri sordu: Sen nerelisin?
Biz Vladimirdeniz. sehrin yerlisiyiz, esnaf takimindaniz. Adim Makar, . baba adim Semenevic.
Aksenov, basini kaldirip sordu: Peki Semenic, Vladimir sehrinde tuccar Aksenovlardan soz edildigini hic duydun mu?
Duymaz olur muyum hic? Zengin tuccarlar; yazik ki babalari Sibiryada. oyle anlasiliyor ki, o da bizim gibi gunahkarlardan. Ya sen dede, buraya nasil dustun?
Aksenov, kendi kara yazisindan konusmayi sevmezdi; icini cekti:
Gunahlarim yuzunden yirmi alti yildir kurek cezasi cekiyorum iste, dedi.
Makar Semenov: Ne gibi gunahlar isledin? dedi.
Aksenov: "Herhalde hak etmis olacagim." dedi, daha fazla soylemek istemiyordu; ama cezaevindeki obur arkadaslari, Aksenov"un Sibiryaya nasil dustugunu anlattilar. Yolda nasil birinin bir tuccari oldurdugunu, bicagi nasil Aksenovun torbasina attigini, bunun icin nasil onu mahkum ettiklerini anlattilar.
Makar Semenov, bu sozleri isitince Aksenova bakip ellerini dizlerine carpti:
Olur sey degil, olur sey degil! dedi. ihtiyarlamissin dede.
Ona neye boyle sasip kaldigini, Aksenovu daha once nerede gordugunu sordular, ama Makar Semenov, karsilik vermiyordu, sadece:
sasilacak sey cocuklar dedi. Bak nerede karsilastik birbirimizle. Bu sozleri isitince, birden Aksenovun aklina belki bu adam tuccari oldureni bilir, dusuncesi geldi.
Semenov, dedi, bu isi eskiden mi isittin, yoksa beni eskiden bir yerde gormuslugun var mi?
Makar Semenov: isitmez olur muyum? Yerin kulagi var. Ama bu is, cok eskiden olmustu. isittiklerimi unutmusum, dedi.
Aksenov sordu:
Belki tuccari kimin oldurdugunu de isitmissindir?
Makar Semenov, guldu: Bicak kimin torbasindan cikti ise herhalde o oldurmustur. Biri bicagi senin torbana atmis da olsa mademki yakayi ele vermemis, hirsiz o degil demektir. Hem bicagi senin torbana nasil sokarlar? Torba basinin altinda imis. Pekala duyardin.
Aksenov, bu sozleri isitince tuccari oldurenin bu adam oldugunu dusundu. Kalkti oradan uzaklasti. Butun gece gozune uyku girmedi. Muthis ici sikildi; gozleri onune neler gelmiyordu.
Kah . karisini, en son, panayira kendisini ugurladigi zamanki hali ile goruyordu. Onu canli gibi goruyordu. Sonra cocuklari, o zamanki halleriyle gozlerinin onune geldiler, hepsi de minimini, birinin ustunde kisa paltosu, oburunun onlugu vardi. Kendisi de o zamanki gibi goruyordu; neseli genc bir adamdi, yakalandigi hanin cardaginda nasil oturdugunu, nasil kitara caldigini, o zaman ne kadar sevincli oldugunu hatirliyordu. Kendisine dayak attiklari ceza meydanini, celladi, etrafta toplanan halki, zincirleri, mahpuslari, butun yirmi alti yillik mahpus hayatini hatirladi, ihtiyarligini hatirladi.
Alekseyin ustune oyle bir sikinti coktu ki, aklindan kendi kendini oldurmek geciyordu. "Hep su cani yuzunden" diye dusundu. Makar Semenova karsi oyle bir hinc besliyordu ki, kendi felaketi pahasina da olsa, icinde intikam almak istegi uyaniyordu. Butun gece dualar okudu, ama bir turlu kendini yatistiramadi. Gunduzleri Makar Semenovun yanina gitmiyor, hic yuzune bakmiyordu. Boylece iki hafta gecmisti. Bir gece cezaevi icinde dolasmaya basladi, bir kerevet altinda toprak atildigini gordu. durup bakti. birden Makar Semenov, kerevet altindan cikti, korku ile Aksenova bakti. Aksenov, gormemezlikten gelerek gecip gitmek istiyordu; ama Makar elini yakaladi.
Duvarlar altindan nasil bir gecit kazdigini, her gun cizme konclarina koyup topragi disari tasidigini, ise cikarlarken de sokaga serptigini anlatti: Yalniz moruk, agzini siki tut, dedi, seni de . alirim. Ama soylersen bana muthis bir dayak atarlar, ben de senin yanina birakmam, oldururum seni.
Aksenov, kendisine kiyan bu adami gorunce bastan asagi kinle urperdi. Ben buradan ne diye cikayim, sen de beni olduremezsin, cunku beni coktan oldurdu. Seni haber verir miyim, vermez miyim, bilmem. Allah nasil dilerse oyle olur. Ertesi gun mahpuslari ise cikardiklari zaman askerler, Makar Semenovun yere toprak serptigini fark ettiler, cezaevi icinde arastirma yaptilar, deligi buldular, mudur cezaevine geldi:"deligi kim kazdi?" diye herkesi sorguya cekmege basladi.
Sucu kimse ustune almiyordu. Bilenler Makar Semenovu ele vermiyorlardi. cunku olduresiye doveceklerini biliyorlardi. O zaman mudur, Aksenova dondu. Aksenovun dogru bir adam oldugunu biliyordu: ihtiyar, dedi, sen dogru adamsin, Tanri adina soyle, kim yapti bu isi? Makar Semenov, sanki hic bir seyden haberi yokmus gibi duruyor, hep mudure bakiyor, Aksenova hic bakmiyordu. Aksenovun elleri dudaklari titriyordu, ama uzun zaman agzini acip bir sey soyleyemedi.
soyle dusunuyordu: "Onu ele versem mi acaba? Beni mahvetti, ne diye onu bagislayacak misim? Bana cektirdigi icin o da ceksin. Gercegi soylersem, onu muthis doverler. Ne diye bosu bosuna onu dusuneyim. Peki ama elime ne gececek, icim daha mi rahat edecek?" Mudur tekrar: E, ihtiyar, dedi, hadi dogruyu soyle: deligi . kim kazdi? Aksenov, Makar Semenova bakti: Soyleyemem, sayin bayim dedi, Allah soylememi emretmiyor. Ben de soylemeyecegim. istediginizi yapin, irade sizin.
Ertesi gun, Aksenov, geceleyin kerevetine yatti, henuz dalmisti ki, birinin yaklasip ayak ucuna oturdugunu isitti. Karanlikta bakti, Makari tanidi.
Aksenov: Daha ne istiyorsun benden? dedi. Burada . isin ne?
Makar Semenov, susuyordu. Aksenov, biraz dogruldu. Ne istiyorsun? dedi. Hadi git. Yoksa askeri cagiririm.
Makar Semenov, Aksenovun uzerine dogru egildi, fisilti ile: ivan Dimitric, dedi. Beni affet.
Aksenov: Ne diye af diliyorsun? Tuccari ben oldurdum, bicagi torbana ben soktum. Seni de oldurmek istiyordum, ama avludan sesler geldi; bicagi torbana soktum, pencereden atlayip kactim.
Aksenov susuyor, ne diyecegini bilemiyordu. Makar Semenov, kerevetten kaydi, yerlere kadar egildi: ivan Dimitric, dedi; affet beni, Allah askina affet! Tuccari oldurdugumu aciklayacagim, seni bagislayacaklar. Evine doneceksin.
Aksenov: Senin icin soylemek kolay, ama bir de bana sor! Nereye giderim simdi? Karim olmus, cocuklarim beni unutmuslardir; gidecek bir yerim yok...
Makar Semenov, yerden kalkmiyor, basini yere vuruyor: ivan Dimitric, affet, diyordu. simdi gozlerine bakmak, ban yedigim kirbaclardan daha agir geliyor... Sen yine bana acidin, beni ele vermedin. Allah askina beni bagisla, pismanlik getiren caniyi bagisla!... dedi, hickiriklarla aglamaga basladi: Allah seni affetsin, belki ben senden yuz kat daha kotuyumdur! Birdenbire ici acildi. Evi barki icin tasalanmaktan vazgecti, cezaevinden bir yere gitmek istemiyordu, sadece son saatini dusunuyordu.
Makar Semenov, Aksenovu dinlemedi, suclu oldugunu aciga vurdu. Evine donme musaadesi ciktigi zaman Aksenov, artik olmustu.
|
ANA SAYFAYA DÖN »
