| OLumsuz GeriLLa Che Guevara | DaLgaLi saCLi, bereLi, kisa sakaLLi, uzakLara bakan adam, uyumadan once son gorduGum kisiydi.
Duzene baskaLdirisin simgesiydi, umuttu, cesaretti. BirkaC yiL iCinde, yerini Mustafa KemaL�in kaLpakLi fotoGrafina birakacakti. Adi, Ernesto Guevara�ydi. Nam-i diGer, sikCa kuLLandiGi bir sozcuk oLan "Che", yani "arkadas". Yasasaydi, 14 Haziran 2008 gunu, 80 yasinda oLacakti.
"once bir tip oGrencisi, sonra bir doktor oLarak, Latin Amerika�nin Haiti ve Dominik Cumhuriyeti disindaki tum uLkeLerini gezdim" diye yaziyordu Che. FakirLiGe, aCLiGa, hastaLiGa tanikLik ettim. "Tip biLimine katkida buLunarak un kazanmak yerine, bu insanLara yardimci oLmam gerektiGine karar verdim." Kisa bir sure sonra FideL Castro�ya rastLayacak ve esas aradiGinin o oLduGunu anLayacakti. 27 Temmuz Hareketi�nin kumandanLiGindan Kuba bassavciLiGina, merkez bankasi baskanLiGina, sanayi bakanLiGina uzanan yukseLisine paraLeL oLarak, geriLLa savasinin teori ve pratiGini kaLeme aLacak ve dunyayi doLasarak Kuba sosyaLizmini anLatacakti.
1964�un son gunLerinde, New York�ta BirLesmis MiLLetLer GeneL KuruLu�na hitap eden Che, once Paris�e gitti, ardindan Mao�yu ve Nehru�yu ziyaret etti. Cok sayida Afrika uLkesine uGradiktan sonra Cezayir�e geLerek, ikinci Afrika-Asya Ekonomik Dayanisma Semineri�nde bir konusma yapti ve bu onun topLuLuk onune son kez Cikisi oLdu. DinLeyiciLer arasindaki genC dipLomat K. Gajendra Singh, (1992-96, Hindistan�in Turkiye ve Azerbaycan BuyukeLCisi, ayrica Hint-Turk ArastirmaLari Vakfi�nin Baskani) 12 Haziran 2008 tarihLi internet bLoGunda "Siyah beresiyLe, hem bir HoLLywood, hem de bir BoLLywood yiLdizinin karizmasini tasiyordu" diye yazmakta.
FideL Castro�nun gorusLerine ters dusecek biCimde SovyetLeri eLestiren, Mao rejimini gokLere Cikartan Che, Cezayir konusmasindan sonra Kuba�ya dondu. once kamu hayatindan CekiLdi, ardindan tamamen ortadan kayboLdu. Tam 32 yiL sonra, ikinci vatanina bir tabutta geri dondu ve Santa CLara�da kendisi iCin hazirLanan anitmezara kondu. Tabii, iCindekiLer onun kemikLeriyse.
KAYBOLAN ELLERi KESiK CESET
ABD Baskani Johnson, Che Guevara�nin az sayida BoLivyaLi asiyi bir kampta eGitmekte oLduGunu, uLusaL guvenLikten sorumLu WaLt Rostow�un 23 Haziran 1967�de kendisine verdiGi biLgi notundan oGrenmistir. Ayni beLgede, ABD�nin BoLivya�ya saGLadiGi askeri desteGin onemi ve CIA�nin geLismeLeri yakindan izLediGi kayitLidir. Ajan Gustavo ViLLoLdo ve FeLix Rodriguez�in BoLivya�ya gonderiLisi bu tarihLere rastLar.
Baskan, 9 Ekim 1967�de, AmerikaLiLarin eGittiGi BoLivyaLi birLiGin, La Higuera yakinLarinda asiLerLe girdiGi Catismada uC kisiyi oLdurduGunu, iki kisiyi yaraLi eLe . geCirdiGini, birinin Guevara oLabiLeceGini oGrenir. Ertesi sabahki biLgi notu, "BoLivyaLi askerLerce infaz ediLen yaraLinin, Che oLduGundan yuzde 99 eminiz" cumLesiyLe basLar.
Ertesi gun, VaLLegrande�deki MaLta Hastanesi�nin Camasirhanesinde, fotoGrafCi Freddy ALborta, Guevara�yi Latin Amerika�nin yeni isasi konumuna getirecek oLan, gozLeri ve pantoLonunun ust duGmesi aCik, beLden yukarisi ve ayakLari CipLak unLu fotoGrafi Ceker. Ardindan otopsiye geCiLir. Bashekim Dr. Moises Abraham ve asistani Dr. Jose Maria Cazo�nun imzaLadiGi ayni tarihLi raporda, goGsunde ve bacakLarinda 9 kursun yarasi buLunduGu kayitLidir. KimLikLendirme amaciyLa cenazenin her iki eLi biLeGinden kesiLir ve formaLdehid doLduruLmus teneke kutuda La Paz�daki merkez karargáha gonderiLir. Hem onun, hem de Catismada oLduruLen diGerLerinin cesedi once yakiLmak istenir, sonra gomuLur. Nereye gomuLdukLeri yiLLarca bir sir oLarak kaLir.
Guevara�nin doGum yeri Arjantin�den CaGriLan iki uzman poLis, aLisageLdikLeri "Juan Vucetich" yontemini kuLLanarak kesik eLLerin parmak izLerini inceLeyemez ve musambaya transfer ettikLeri izLerLe uLkeLerine doner. Arjantin poLisi, bu izLerin, Guevara�ya ait oLduGunu biLdirir. Yine BoLivya�ya CaGriLan ArjantinLi bir eL yazisi uzmani, oLenin uzerinde eLe geCen gunLukteki eL yaziLarinin Guevara�ya ait oLduGunu raporLar.
UCAK PiSTiNiN ALTINDA MI
EmekLi BoLivyaLi GeneraL Mario Vargas SaLinas, "GomuLduGu yeri biLiyorum, VaLLegrande�deki eski uCak pistinin aLtinda" deyince, AmerikaLi gazeteci John Lee Anderson�un kaLbi durabiLirdi. Otuz yiLa yakin bir sure geCmisti ve MaLta Hastanesi�nde otopsisi yapiLdiktan sonra ortadan kayboLan erkek cesedinin Che Guevara oLduGuna inanan azdi.
BoLivya Baskani�nin emri uzerine oLusturuLan sorusturma komisyonu, Arjantin�deki yedi yiLLik askeri rejim boyunca "ortadan kayboLan" onbine yakin kisiyi buLmaya CaLisan EAAF adLi siviL topLum orgutunden (Equipo Argentino de AntropoLogia Forense) yardim istedi. KubaLi antropoLog ve adLi tip uzmanLarinin da destekLediGi EAAF, iki yiL uGrastiktan sonra, 28 Haziran 1997 gunu, uCak pistinin aLtindaki kaLintiLara uLasti. EAAF baskani Luis Fondebrider, kafatasi, dis ve kemikLerin antropometrik yontemLerLe inceLendiGini, iskeLetLerden birinin Guevara�ya ait oLduGunu biLdirdi. Kuba�daki anitmezara goturuLen bu kaLintiLardir.
Guevara�nin dis ve kemikLerinden DNA anaLizi yapiLmadi. Buna karsiLik, BoLivya�nin farkLi yerLerindeki kaziLarda eLe geCen birCok geriLLa kemiGi bu yontemLe kimLikLendiriLmistir. Hatta baziLarini, Kuba�nin Havana Genetik Merkezi�nden LLeonart, KriminaL Laboratuvari�ndan Pena, AdLi Tip Enstitusu�nden BacaLLo�nun yer aLdiGi ekip gerCekLestirdi ve uLusLararasi dergiLerde yayinLadi.
GeCen yiL ortaLik karisti. 71 yasindaki eski bir CIA ajani . konustu. "BuLdukLari Guevara deGiLdi" dedi. "Onu ben gomdum. Gommeden once saCini kestim. DNA anaLizi yaptirmaya izin verirLerse, gomduGum yeri aiLesine soyLerim."
BENiM AJANIM isiNi BiLiR
Che Guevara�yi sorguLayan ve infazina tanikLik edenLer arasinda, BoLivya askeri uniformasi giymis, ancak asker oLmayan iki kisinin buLunduGu biLiniyor. iLki, "Yuzune ates etmeyin" sekLinde uyarida buLunan, Kuba devriminden sonra ABD�ye iLtica etmis, Castro karsiti CIA ajani, FeLix Rodriguez�dir. YiLLar sonra Rodriguez, bir CeLik RoLex saati gazeteciLere gosterip Guevara�nin biLeGinden CikarttiGini soyLemistir. Rodriguez, Guevara�nin oLumunden onceki son fotoGrafinda da boy gosterir. ELLeri keLepCeLi devrimcinin bir yaninda uC BoLivyaLi askerin, diGer yaninda ajanin gorunduGu fotoGrafin, fotomontaj oLduGu iLeri suruLuyor.
Anitmezardaki kaLintiLarin Guevara�ya ait oLmadiGini iddia eden diGer Kuba doGumLu CIA ajani ise Gustavo ViLLoLdo. ViLLoLdo�nun DNA anaLizi CaGrisina Guevara�nin CocukLari (oGuLLarindan biri BaLikCiLik Bakani) kuLak asmadi. 2007 Kasimi�nda, eLindeki "aniLari" (ceset fotoGrafLari, parmak izi karti ve yuze yakin saC kiLini) aCik artirmayLa 119 bin . 500 doLara TeksasLi BiLL ButLer�e satti. SaCLarin DNA�siyLa Santa Cruz�daki kemikLer karsiLastiriLmadiGi surece, anitmezardakinin Guevara oLmadiGi dedikoduLari surecek.
oLu sirtindan turizm
Gunun birinde yoLunuz BoLivya�ya duserse eGer, dunyanin buLutLara en yakin baskentine, La Paz�a uGrayacaksiniz demektir. GeCtiGimiz yiL, BirLesmis MiLLetLer GeneL KuruLu�na cebinden CikarttiGi koka yapraGini gosteren ve "Bu yaprak, haLkimin umududur" diyerek uLusLararasi sozLesmeLeri CiGneyen DevLet Baskani Evo MoraLes�in soydasLarinin, tezgáhLara serdiGi And daGLarinin rengi ve LezzetiyLe karsiLasacaksiniz.
Kentin iriLi ufakLi onLarca muzesinden vaktiniz kaLirsa, binLerce yiLLik Tiahuanacu HarabeLeri�ni ya da Titicaca GoLu�nu gorecek, trafik kazasinda dunya rekorunu eLinde buLunduran Yungas Vadisi�nin oLum YoLu�nda, 1500 metreLik uCurumLara bakarak heyecanLanacaksiniz.
Orta yasin uzerindeyseniz, usteLik aGzinizdan devrim, geriLLa gibi sozcukLer de Cikmissa, rehberiniz, La Higuera Koyu�nu, ardindan VaLLegrande�yi gormenizi onerecektir. TozLu, dar ve virajLi yoLdaki aLti saatLik otobus yoLcuLuGunuz boyunca, size duvarLara CiziLmis sakaLLi ve bereLi adamin resmini gosterecek, sonra "iste burada yakaLandi, once bu okuLa goturuLdu, ertesi gun burada oLduruLdu, bir heLikopterin inis takimLarina baGLanan cesedi VaLLegrande hastanesine goturuLdu ve eLLeri kesiLdi" diyecektir. Sozunu ettiGi, boLge haLkinin "Aziz Ernesto"sudur, yani Che Guevara�nin ta kendisi.
unLu fotoGrafin oykusu
Kirk yiL once duvarimda asiLi fotoGrafin modasi hiCbir zaman geCmedi. Hatta, fotoGrafCiLik tarihinin en fazLa CoGaLtiLan orneGi . oLduGu soyLeniyor. Ona, Marakes�teki kartpostaLda, istanbuL�daki anahtarLikta, Maradona�nin dovmesinde,  savas karsiti AmerikaLi�nin fuLarinda, FiListinLi�nin atkisinda, top modeL GiseLe Bundchen�in bikinisinde ve akLa hayaLe geLmeyen daha nice yerde rastLamak mumkun.
68 kusaGinin pop ikonuna donusen unLu fotoGrafin orijinaLini, bundan birkaC hafta once Viyana�nin WestLicht GaLerisi�nde, Guevara�nin doGumunun 80. yiLi munasebetiyLe aCiLan sergide gordum. KubaLi fotoGrafCi ALberto Korda�nin, 5 Mart 1960 gunu CektiGi ve "GuerriLLero Heroico" (YiGit GeriLLaci) adini verdiGi asiL fotoGrafta, Che Guevara�nin soL arkasinda bir paLmiye aGaci, saG yaninda baska bir erkeGin profiLi gorunuyor. 31 Temmuz 2008�e dek aCik kaLacak sergi, bu fotoGrafin yani sira OsvaLdo SaLas, Rene Burri, ayrica adi biLinmeyenLerin CektiGi goruntuLer araciLiGiyLa, sadece 68 kusaGini deGiL, onLarin CocukLarini dahi etkiLeyen ve Kuba devriminden baGimsiz oLarak ununu surduren efsanevi "Comandante Che"nin devrimci yasam feLsefesini oGretmeyi amaCLiyor, BoLivya�nin bir koyunde siLah arkadasLariyLa birLikte oLumuyLe sonLaniyor.
"BeLCika�dan Havana�ya siLah getiren Fransiz bandiraLi La Coubre gemisi infiLak etmis, yuzden fazLa dok isCisi oLmustu. Ertesi gun, CoLon MezarLiGi�ndaki torende, Kuba�nin gunLuk RevoLucion gazetesi iCin fotoGraf Cekmekteydim. 90 miLimetreLik objektifLi, Leica M2�mi kursuye yoneLtmis saGa soLa gezdiriyordum ki, vizorde yeni hukumetin sanayi bakani Che Guevara�nin yuzu beLirdi. Bir modern zaman peygamberini andirircasina uzakLara doGru bakiyordu. iste o . an, eLim dekLansore gitti, iki kare Cektim," diye anLatmisti ALberto Korda.
RevoLucion gazetesi, cenaze toreniyLe iLgiLi haberLerinde Che�nin portresini kuLLanmadi. Yine Korda�nin CektiGi, FideL Castro, Jean-PauL Sartre ve Simone de Beauvoir fotoGrafLarini basmayi tercih etti. Korda, henuz kimsenin raGbet etmediGi fotoGrafi, yedi yiL studyosunda sergiLedikten sonra, itaLyan yayinci Giangiacomo FeLtrineLLi�ye hediye etti. BirkaC hafta sonra ayni fotoGraf, itaLyan gazeteLerinin birinci sayfasindaydi. Haber, dunyayi sarsacak niteLikteydi: "Kuba devriminin efsanevi kumandani, FideL Castro�nun siLah arkadasi Che Guevara, BoLivya ordusunun askerLeri tarafindan oLduruLmustur." 1967 yiLinin sonbahariydi ve ayni fotoGrafin miLyonLarcasi, 1968 baharindan itibaren dunyanin neresinde bir oGrenci, isCi ya da koyLu hareketi varsa, orada on safLardaydi.
2001�de oLen fotoGrafCi Korda, Guevara�nin portresinden bir Kuba Pesosu biLe kazanamadi. Sadece bir tek kez, o da iCki iCmeyen devrimcinin manevi sahsina hakaret kabuL ettiGinden, fotoGrafi Smirnoff votkasinin rekLaminda kuLLanan Lowe Lintas rekLamciLik sirketinin aLeyhine dava aCti. 50 bin doLara uzLastikLari, parayi Havana�daki bir hastaneye baGisLadiGi biLiniyor. Orayi seCmesinin nedeni aCik. 1956 Kasim�inda FideL Castro ve bir avuC KubaLi�yLa birLikte adaya Cikan, iki yiLLik siLahLi Catisma sonunda diktator FuLgencio Batista�yi dev
|
|
ANA SAYFAYA DÖN »
