Sapina kadar erkek
Cinsiyetler arasindaki beyinsel farkliliklari arastiran La Sapienza di Roma universitesi psikiyatri docenti Paolo Pancheri soyle acikliyor: `iki cinsiyetin beyinsel fizyolojisi elbette farkli; bazi durumlarda bu fark cok derin. Kadinlarin beyni etkileyen ilaclara daha guclu tepki gosterdigini dusunmek yeterli. ornegin, sizofreniye karsi aldiklari ilaclarin yeterli dozaji cok . daha dusuk. Sonuc olarak, disil beyin hucreleri farkli sekilde isliyor.” Pek cok farklilik var: Erkek beyinlerinde, konusma merkezi sol yarimkurede bulunuyor.
Mekanda yon bulma merkezi ise sag yarimkurede yer aliyor. Kadinlarda boyle bir ayrim yok. Disi beyninin iki yarimkuresini pek cok hucre birbirine bagliyor. Kadinlarin sozel hafizalari bu yuzden daha guclu. ornegin bir listede okuduklari sozcukleri kolay animsiyorlar veya ayni harfle baslayan kelimeleri daha cabuk siralayabiliyor. Galiba bu yuzden, erkeklerin kekeme olma orani kadinlardan dort kat yuksek. Oysa erkek cocuklar, daha 4 yasindayken, cisimleri kendi etrafinda dondurerck duslemekte daha becerikli.
Kadin soforler
Yeni bir sehre giden veya eve tasinan kadinlarla erkekler yol bulmakta bile farklilik gosteriyor. Kadinlarin yolu bulmak icin bircok referans noktasina basvurmasi gerekiyor. Erkekler ise vektorel bellek denilen bir yetiyi kullaniyor. Boylece, bedenlerinin belli bir yonde ne kadar zaman yol aldigini sezebiliyorlar. ornegin, bir kadin, yeni evine gitmek icin bakkaldan saga donuyor, firindan sola donuyor ve hedefine ulasiyor. Bir erkek ise, belli bir yonde bes dakika araba suruyor, sonra uc dakikaligina baska bir yola sapiyor. Boylelikle, birebir eslestirme yontcmini uygulamiyor (dukkanlara bakmak), zihnindeki uc boyutlu sehir planini izliyor. ABD, Rochester universitesi arastirmacilari bu stratejileri sinayip onayladilar. Her iki cinsiyetten universite ogrencilerine . bir . labirente girmelerini soylediler. Yol gosteren isaretler olmadan, kadinlar erkeklerden daha basarisiz oldu (labirentte kayboldular). Labirentin butun duvarlari birbirine benzediginde, isaret tabelasi olmadiginda, erkekler becerikliydi.
Hormonlarla dusunmek
`insan beyni oyle esnek ki, ayni noron grubu degisik bicimlerde is gorebilir ve kadinlarla erkeklerde farkli nedenleri olabilir. Baslica sonuc ayni: Hem erkekler hem kadinlar matematiksel islemler yapabiliyor, yon bulabiliyor, okuyabiliyorlar. Bunlarin hepsini gayet tatmin edici olarak yerine getirebiliyorlar` diye ekliyor Pancheri. Peki kim daha akilli? Okul sinavlarinda kizlarin yuksek not aldigi gercek. Erkeklerin aptal ya da isteksiz olup olmadiklarini soylemek de imkansiz. Londra Tip Arastirmalari Konseyi`nden bir grup buna . yanit bulmayi denedi. 1946`da dogmus 3000 kisiyi incelemeye aldilar. 11, 15, 26 ve 43 yaslarinda zeka testinden gecirdiler. Kadinlar, butun yaslarda, erkeklerden daha iyi sonuc aldilar. 40 yasindan sonra adet gormeye devam eden kadinlar, testlerde daha zeki cikti (menopoz baslangic asamasindayken). Demek, hormonal dengeyi korumak zeki olmayi kayirabiliyor. Erkek beyni, kadin beyninden once yaslaniyor: Hem ezberleme kapasitesi dusuyor hem de yas ilerledikce, hizla acik secik dusunme yetenegi koreliyor. Kadin beyninin uzun omurlu olmasinin sebebinin cinsel hormonlar (estrojen ve projesteron) oldugu dusunuluyor.
Hormon banyosu rahim hayatinin ilk birkac haftasinda basliyor. Bu evrede, tipik erkeksel ve kadinsal davranislar beliriyor. Cinsel hormonlar, cinsel organlarin bicimini belirlemekten baska, beyinsel orgutlenmeyi de etkiliyor. Nitekim, erkek hormonlarinin yogun sekilde salgilandigi Konjenital Adrenal Hiperplazi (KAH) sendromu gorulen kiz cocuklari, hormonal dengeleri kararli bir hal aldiktan sonra dahi `erkeksi davranislar` gosteriyorlar (genellikle dogumdan hemen sonra). Erkek oyunlarini yegliyor ve karsi cinsten yasit arkadaslar . ediniyorlar.
Farkliligin tek sebebi hormonlar olmamali. Genetik kalitimimizda `imprinting` denen en az elli gen var. Bunlar, kadin ve erkek cinsiyetini ozellikle belirleyen genler. Bu genlerin buyuk kismi uremek icin onemli: Plasentanin, ceninin ve yeni doganin buyumesini-gelisimini etkiliyor. ornegin, geleneksel baba figuru, cocugunun bir an once buyuyup guclu ve . saglikli olmasini diler. Geleneksel anne figuruyse, cocugun saglikli dogmasindan baska, dogumda tekrar cocuk dogurmasini engelleyecek bir komplikasyon cikmamasini istiyor. Bu genlerin tekesli bir topluma hizmet etmedigi acik: Bir erkekte sadece karisina yonelik bir ureme durtusu uyandirmak herhalde verimsiz olurdu. Tas devri toplumlari gibi, erkeklerle kadinlarin istedikleri esle ciftlestigi topluluklardaysa ise yarardi. Annenin dogumdan . hemen sonra hamile kalamayacak kadar zayif dusmesi saycsinde iki sonuc elde ediyorlardi:
Saglikli bir dol sahihi olmak ve diger erkeklerin o disiyle uremesini engellemek, imprinted genlerin islevine iliskin olarak en cok kabul goren teori iste bu.
Evrim neden bu `cinsiyetci` genleri kayirmis? .
ARD. Missouri universitcsinden insanbilimci David Geary`ye gore hic de garip degil. Atalarimizin gorillerinkilere benzer topluluklar halinde orgutlenmis olmasi mumkun. Baskin erkek bir suru disi kontrol ediyor (harem). Tabii, disiler gizlice obur erkeklerle ciftlesebiliyorlar. Geary, Australopithecus afarcnsis`in de benzer sekilde hayat surdugune inaniyor (3,7 milyon yil once yasamis tur). . Erkeklerin disiler icin mucadele ettigi bir turuz. Erkekler disilerden daha buyuk ve kasli (bu, zamanla, erkekler avlanmali ve savasmali yargisina donusmus). Australopithecuslarin sivri disleriyse gorillerde gozleniyor (gorillerin meyve yedikleri dusunulurse, saglikli genleri sergilemek icin bir gosteris silahi). Erkeklerin aralarinda sik dovusmedigi maymun topluluklarinda pek gozlcnmcyen ozellikler...
Milyonlarca yil sonra Homo turu ortaya . cikti ve insan topluluklari daha karmasik bir hale geldi. Artik, lionobo scmpanzelerinde gozlendigi uzere, disinin erkegi secmesi soz konusuydu. Bonono universitesi`ndcn etoloji uzmani Cristina Giacoma, bu konuyu ele aldigi bir arastirmasinda `Entelli gibi bir takim maymunlar var. Bunlarin disileri sadece baskin erkekle degil, onu tahtindan edebileceklerle de ciftlesiyor. Bu davranis yuzunden yeni sef, onlarin babasi olabilir diye, yavrulari oldurmuyor. ilksel insan toplumu bu modele sadik kalmis olabilir,` diye yaziyor.
Gen bencildir
insanoglu, bebeklerin saglikli ve verimli birer yetiskin birey olmasi icin tekesliligi icat etti. Boylece, her erkek kendi dolunu bilecekti. Oysa, anneden baska kimse cocugun babasinin . kim oldugunu bilemezdi. Miras haklarini ve soy kutugunu guvenceye almak icin, kadinlarin mal sahibi olmasi engellendi ve zina hemen her dinde buyuk bir gunah olarak sayildi. Evlilik kutsal bir kurum oldu (aslinda mirasin kime kaldigini belirlemek icin gelistirilmis hukuksal bir cozumdu).
Bu . yazinin amaci tekesliligin yararlari veya zararlarinin . muhasebesini yapmak degil, ne de evlilik kurumunun gelecegini tartismak... Ama doga sulalenin genlerini guvenceye aliyor. cogu insan toplumunda akrabalarin birbirine sahip ciktigi goruluyor. Bunun bir sebebi, temel is gucunu makinelerin degil de insanlarin olusturdugu bir zamanda, kan bagini korumanin gelecege yatirim yapmak olmasiydi. Buna ragmen, Gen Bencildir kitabinda orneklendigi uzere, . genlerimiz akrabalik iliskilerini kendi cikarlari icin kullandi. Bir anne, cocugu varsa en cok onunla ilgileniyor; ama onu kaybederse veya hic cocugu olmamissa, bir akrabasinin cocugunu sahiplenebiliyor. Sonucta, kan bagina dayali akraba genlerini korumak soz konusu. Ya evlat edinme? Kan bagi olmayan cocuklara sahip cikma? Bu, icimizdeki bencil yardimlasma potansiyelinin (evet bir celiski degil) yanlis yonlendirilmesiyle beliren patolojik bir durum. Artik, yasamimizi sirf durtulcrimizle yonlendirmcdigimizden, ozgeci davranislarin ahlakli ve dogru oldugunu soyluyoruz. Ayrica, son yapilan arastirmalar, hamilelik doneminde salgilanan hormonlarin, kadinlari evlatlarina sahip cikmak uzere yonlcndirdigini ortaya koydu.
Yasasin farklilik!
Sapina kadar erkek
En temel fark
5 duyunun farki
|
0
Yazı Boyutu:
